Gotscha Lagidse , een magiër met metaal - Harnassmid, metaalrestaurator en metaalkunstenaar in één persoon

Zijn werk is te zien in tal van musea. Museumdirecteuren, conservatoren en deskundigen in binnen- en buitenland zijn lyrisch over hem. Zijn site geeft een goed overzicht van alle referenties en is zeker aan te bevelen voor een eerste kennismaking met zijn werk. En toch is hij een bescheiden man, met grote talenten. Oorspronkelijk afkomstig uit Georgië, en vanaf 1994 woonachtig in Roosendaal. Die website waarop zijn levensverhaal en zijn werk te vinden is, trok mijn aandacht. Zijn werk is internationaal bekend en zijn faam breidt zich sterk uit. Ondanks die successen blijft hij een nuchtere man met een beroep dat uit drie elementen bestaat: harnassmid, metaalrestaurator en metaalkunstenaar. Een kennismaking met Gotscha Lagidse.



Gotscha Lagidse
Gotscha Lagidse
Foto J.Nagelkerke


Hij woont in een normaal rijtjeshuis aan de rand van Roosendaal. Zijn werkplaats ligt iets verderop. Aan de buitenkant valt het huis niet op, of het zou moeten zijn door de wandlantaarn die naast de voordeur hangt. Die herken ik van zijn site. Hij noemde die lamp Sandra, naar Sandra Roelofs, de Nederlandse vrouw van de Georgische president , die hij persoonlijk goed kent. Zie het als een eerbetoon, maar ook vooral als een creatief ontwerp.  


“Georgië is zonder overdrijving een heel mooi land met een prachtige natuur. Omdat het destijds op de zijderoute lag, zijn er vroeger  veel oorlogen geweest. Vanaf mijn kindertijd was ik gefascineerd door de natuur en door alle kastelen en forten. Het gevoel dat ik door alle verhalen eromheen heb gekregen, is een belangrijke factor voor mijn scheppende werk geworden. Het land zat vol met verhalen. Ik had een enorme fascinatie voor harnassen. Op het gebied van antiek was daar niet aan te komen, daarom ben ik daar begonnen om die voor privégebruik na te maken. Het gevoel dat ik had, kon ik in mijn werk heel goed kwijt. Ik probeer mijn gevoel in het scheppende werk zo mooi en zo perfect mogelijk weer te geven. Daarnaast studeerde ik aan de universiteit. Al in het derde jaar van mijn studie had ik een compleet harnas geconstrueerd en via een artikel in een tijdschrift en een televisie-uitzending  begonnen er meer opdrachten te komen. Ik studeerde en ik verdiende tegelijk. Ik ben eigenlijk ambachtsman en kunstenaar , maar er zit wel  een duidelijke artistieke toegevoegde waarde in mijn werk.”
Over het feit of hij nu ambachtsman was of kunstenaar heeft hij  zelfs een keer een discussie gehad met de Belastingdienst over de hoogte van het BTW-percentage dat hij zou moeten afdragen. Maar dit terzijde.

Gotscha wordt vooral door musea als kunstenaar beschouwd. Naast harnassen maakt hij nog tal van andere voorwerpen. Geïnspireerd is hij vooral door de mythische verhalen uit zijn Georgië, door Vulcanus, de Romeinse god en schepper van vuur,  en de patroon van kunstsmeden en metaalkunstenaars. Daarbij moet je dan nog de kracht voegen die hij in Nederland opdoet om door te gaan met het scheppen van  metalen kunstobjecten. Die spirituele voldoening haalt hij vooral uit het feit dat de mensen kunnen genieten van zijn creaties die uit verschillende metalen in harmonie met andere materialen in kleuren samenvloeien.

 

Gotscha Lagidse - Dolk naar eigen ontwerp
Dolk naar eigen ontwerp op basis van traditioneel model  met ingebrand email
Foto J.Nagelkerke


Van het Legermuseum in Delft kreeg hij in 1997 de opdracht om het harnas van Prins Maurits te maken. Dit was ter gelegenheid van de tentoonstelling “Van Maurits naar Münster”  in 1998. Het kostte Gotscha  400 uur aan studie en 1900 uur aan arbeid om dit te doen. Bij hoge uitzondering werd hem door het Kunsthistorisches Museum uit Wenen toegestaan het daar aanwezige harnas (ca. 1590) met helm zorgvuldig te demonteren om zo onderdeel voor onderdeel te kunnen bestuderen.  Dit exemplaar in Wenen is het enige nog originele harnas van een Oranjevorst. Het lukte hem om een zo perfecte object voor het Legermuseum te maken. Zijn roem was gevestigd, zijn naam was gemaakt.  
Het hoofdmateriaal is plaatstaal met een glanzend gepolijst en vuurgeblauwd oppervlak met vergulde klinknagels, scharnieren, ogen, haken en pluimkoker. De borstplaat is gereconstrueerd naar de originele gravure uit 1601 uit “Armamentarium Heroicum”. Vooral de details zijn prachtig, de wapenhandschoenen, dijbeenplaten met afneembare kniekappen en met versieringen in dubbel gegraveerde lijnen langs alle verticale en horizontale randen.
Jan Piet Puype, die toen de hoofdconservator van het Legermuseum was, zegt over Gotscha:
“Zelfs een leek ziet niet alleen de hoge kwaliteit, maar ook de cultuurhistorische waarde van Gotscha’s vakmanschap. Het vakmanschap van Gotscha is haast uniek in Europa. Een fantastische vent ook. Bij mijn weten zijn er nog slechts twee personen werkzaam in verschillende landen, die in hun mogelijkheden en kwaliteit van hun werk zijn te vergelijken met die van Gotscha.’

 

Gotscha Lagidse - Harnas prins Maurits
Harnas prins Maurits
Foto Legermuseum Delft


In 2004 maakte Gotscha het kinderharnas van Maurits, weer in opdracht van het Legermuseum. Nu ter gelegenheid van de tentoonstelling “Heavy Metal, Europese harnassen in het vizier.” Uitgangspunt was een portret van Prins Maurits in kuras, dat zich bevindt in het koninklijk huisarchief in Den Haag.  Adellijke families lieten dergelijke harnassen maken voor hun opgroeiende zonen, zodat zij konden wennen aan de beperkingen en problemen bij het dragen ervan. Bovendien was een harnas statusverhogend. Gert Groenendijk van het museum zegt: “De Nederlandse harnassencollectie is beperkt, ook die in het Legermuseum. Dat was de reden om een van de weinige harnassmeden, Gotscha Lagidse, te vragen voor ons een replica te maken van het kinderharnas van prins Maurits. Maurits was ongeveer twaalf jaar oud toen een portret van hem werd gemaakt in kuras. Dit schilderij vormde het enige voorbeeld voor Lagidse. Het resultaat is verbluffend.”

 

Kinderharnas - Prins Maurits
Kinderharnas Prins Maurits
Foto C. van Bruggen, Legermuseum Delft


Gotscha beschouwt de beide Mauritsharnassen met de nodige trots. Hij heeft zelfs nog een exemplaar ervan gemaakt, voor zichzelf. Het staat achter in zijn huiskamer,  tegen de vitrage aan, en lijkt alles in de kamer goed in het vizier te houden.


Naast deze harnassen zijn er nog veel andere exemplaren gemaakt, met foto en beschrijving in vier talen zijn ze op de site terug te vinden. Schitterend is het beeld van Jan van Schaffelaar uit 2004, dat te zien is in het museum Nairac in Barneveld. Verder een bronzen Spangenhelm van een Frankische heer uit het Rheinisches Landesmuseum in Bonn, een kuiphelm in opdracht van het Schweizer Armeemuseum , maar ook maliënkolders.

 

Gotscha Lagidse - Steechhelm Padenkophelm
Steechhelm, ook wel genoemd Padenkophelm, naar historisch voorbeeld. Gewicht 8 kg. Vervaardigd uit vier plaatdelen van 3 mm staalplaat. Aan elkaar bevestigd met speciale nagels van verschillende vormen en afmetingen.
Foto G. Lagidse


Inleving is noodzakelijk om het werk te kunnen maken. “Het zijn allemaal werkstukken vanuit mijn ziel,” zegt Gotscha. “Vanuit de musea bestaat er grote belangstelling voor mijn werk, ook in Oostenrijk en Zwitserland. Eigenlijk is het bouwen van een harnas  een soort beeldhouwwerk voor mij. Plaatwerk in de vorm zetten is maatwerk, steeds weer anders. Musea hebben vertrouwen in mij. Als ik eraan werk, komen technieken niet in de eerste plaats. In mijn ogen zie ik meer de geschiedenis dan de techniek.”  Dit is het geheim van de smid, het gevoel staat boven alles. Hij gaat op in de historie. Die leidt hem om tot optimale resultaten te kunnen komen.


“Ik word gelukkig als mensen van mijn werk kunnen genieten. Ik heb dus nu werken in de Rijkscollectie en wordt tentoongesteld in grote musea.
In een boek over Kaukasische wapens wordt zelfs een werk van mij getoond als zijnde uit het begin van de achttiende eeuw, maar het is mijn werk. Sommige verzamelaars willen alleen oudheid zien en hebben, maar het moet wel van mezelf blijven. De laatste twee jaren doe ik veel restauraties en wat minder scheppend werk. Mijn drang naar perfectie in alle opzichten is kenmerkend voor mijn werk.”  


Het werk van Gotscha Lagidse is ook te zien op internationale beurzen en tentoonstellingen. Gotscha is docent, zelfs gastprofessor, en organiseert met enige regelmaat workshops, waarvoor steeds weer internationale belangstelling is. Meestal zijn die snel volgeboekt. Hij toont met trots de diploma’s, oorkondes en onderscheidingen die hij ermee in de wacht heeft gesleept.
Naast het werk in blanke wapens en wapenrusting , doet hij veel restauratiewerk. Dezelfde museale kwaliteit is hierin terug te vinden. Of het nu gaat om onderdelen van kruisbogen, kroonluchters, of een zeldzaam Duits ‘Fallschirmjägergewehr’ , de precisie van zijn werk is ongekend. Naast dit vakmanschap is hij ook een begenadigd kunstenaar die met gevoel metalen objecten vervaardigt uit staal, koper, brons, messing, brons en zilver. Sacraal vaatwerk in edelmetaal, bijvoorbeeld in opdracht van het Aartsbisdom in Griekenland, en de restauratie van twaalf kerkelijke kroonluchters in opdracht van de gemeente Deventer, zijn hiervan mooie voorbeelden.
Daarnaast is er eigen werk, kleine sculpturen van verschillende metalen , die gekenmerkt worden door een mysterieuze metaalbehandeling.

 

Gotscha Lagidse - Picasso een kleine sculptuur
Picasso, een kleine sculptuur
Foto G. Lagidse



Georgië blijft voor hem een land om contacten mee te onderhouden. Niet alleen familie woont daar, ook met collega’s daar ontmoet ik regelmatig. “Georgië zit in mijn hart. Mijn basis ligt daar. Door studie maar ook door toewijding ben ik gekomen waar ik nu ben. Ik werk op dit moment aan vijf sabels tegelijk. Ik zoek het mooiste van het mooiste model, maar wil toch binnen het traditionele model blijven. Ik wil gewoon nog heel veel doen. Ik wil misschien ook nog meer hedendaags werk gaan maken. Ik ben nu toprestaurateur met veel opdrachten uit het buitenland. Ik werk met dure objecten, die mag ik niet verpesten, dat is een grote verantwoordelijkheid. Bescheidenheid is een sieraad voor de man, zo zeggen ze dat in Georgië.”  En daarmee is zijn signatuur gezet. De signatuur die ook weer zeer bescheiden op al zijn werk terug te vinden is.


www.gotscha.nl


  • 19-12-2011

Comments (0)

New comments are currently disabled.

Was it of interest?  Why not share it with others!